शिक्षणमहर्षी, माजी राज्यपाल पद्मश्री डॉ. डी. वाय. पाटील काळाच्या पडद्याआड; करवीरभूमीचा आधारवड हरपला
शिक्षणमहर्षी, माजी राज्यपाल पद्मश्री डॉ. डी. वाय. पाटील काळाच्या पडद्याआड; करवीरभूमीचा आधारवड हरपला
वयाच्या ९१ व्या वर्षी कोल्हापुरात घेतला अखेरचा श्वास; ‘यशवंत निवास’ येथे उद्या अंत्यदर्शन, सायंकाळी वैद्यकीय महाविद्यालयाच्या प्रांगणात शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार
कोल्हापूर (नव्या युगाचा नवा भारत विशेष प्रतिनिधी) :
देशाच्या राजकीय, सामाजिक आणि प्रामुख्याने शैक्षणिक क्षेत्राचा चेहरामोहरा बदलणारे थोर शिक्षणमहर्षी, राज्याचे सुपुत्र, माजी राज्यपाल आणि पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव तथा डी. वाय. (दादा) पाटील यांचे आज, मंगळवार ४ ऑगस्ट रोजी दुःखद निधन झाले. ते ९१ वर्षांचे होते. कोल्हापूर येथे सकाळी ११ वाजून ८ मिनिटांनी वृद्धापकाळाने त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. मागील काही महिन्यांपासून त्यांची प्रकृती खालावली होती आणि त्यांच्यावर डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली वैद्यकीय उपचार सुरू होते. त्यांच्या निधनाने महाराष्ट्रासह देशाच्या जडणघडणीत मोलाचे योगदान देणारे एक दूरदृष्टीचे नेतृत्व हरपले असून, संपूर्ण करवीरनगरी आज पोरकी झाली आहे.
दादांच्या निधनानंतर पाटील कुटुंबीयांनी अत्यंत भावूक शब्दांत आपल्या भावना व्यक्त करून त्यांना उजाळा दिला. पद्मश्री डॉ. डी. वाय. पाटील यांच्या जाण्याने आम्हा सर्वांच्या आयुष्यातील आधारवड हरपला आहे, अशी शोकभावना कुटुंबाच्या वतीने व्यक्त करण्यात आली. दादांनी आयुष्यभर माणसं जोडली, शिक्षणाचा दीप लाखो विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यात प्रज्वलित केला आणि समाजसेवेला आपल्या जीवनाचे ध्येय मानले. आमच्यावर माणूस म्हणून जगण्याचे संस्कार त्यांनीच दिले. त्यांचा प्रेमळ मायेचा हात, धीर देणारे शब्द आणि मूल्यांसाठी जगण्याची शिकवण हीच आमची कायमची संपत्ती आहे, या भावना शब्दांत व्यक्त करणे अशक्य आहे, अशा शब्दांत त्यांचे सुपुत्र आणि काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते सतेज (बंटी) पाटील यांच्यासह संपूर्ण कुटुंबीयांनी आपल्या भावनांना वाट मोकळी करून दिली.
डॉ. डी. वाय. पाटील यांच्या पार्थिवावर बुधवार, दिनांक ५ ऑगस्ट रोजी पूर्ण शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत. तत्पूर्वी, बुधवारी सकाळी ९ ते सायंकाळी ४ वाजेपर्यंत त्यांचे पार्थिव कसबा बावडा येथील ‘यशवंत निवास’ या त्यांच्या निवासस्थानी अंत्यदर्शनासाठी ठेवण्यात येणार आहे. राज्यभरातून आणि देशाच्या विविध भागांतून येणारे त्यांचे चाहते, विद्यार्थी आणि सर्वसामान्य नागरिक या ठिकाणी त्यांचे अंतिम दर्शन घेऊ शकतील. त्यानंतर सायंकाळी ४ वाजता यशवंत निवास येथूनच त्यांच्या अंत्ययात्रेला सुरुवात होईल. सायंकाळी ५ वाजता कसबा बावडा परिसरातील लाईन बाजार येथील डी. वाय. पाटील वैद्यकीय महाविद्यालयाच्या प्रांगणात त्यांच्यावर पूर्ण शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार केले जातील, अशी अधिकृत माहिती कुटुंबाच्या वतीने देण्यात आली आहे.
हातकणंगले तालुक्यातील अंबप या छोट्याशा गावात २२ ऑक्टोबर १९३५ रोजी जन्मलेल्या या सुपुत्राने स्वकर्तृत्वावर राजकारणात आणि समाजकारणात स्वतःचे एक अढळ स्थान निर्माण केले. अत्यंत सामान्य शेतकरी कुटुंबातून आलेले डॉ. पाटील यांनी आपल्या राजकीय कारकिर्दीची सुरुवात कोल्हापूरच्या मातीतूनच केली. वयाच्या अवघ्या बाविसाव्या वर्षी १९५७ मध्ये त्यांनी कोल्हापूर नगरपालिकेचे नगराध्यक्ष म्हणजेच महापौर म्हणून जबाबदारी स्वीकारली आणि शहराच्या विकासाचा पाया रचला. त्यानंतर सलग दोन निवडणुकांमध्ये ते पन्हाळा विधानसभा मतदारसंघातून आमदार म्हणून विधानसभेवर निवडून गेले. आमदार म्हणून काम करताना त्यांनी जिल्ह्यातील शेतकरी आणि तळागाळातील जनतेचे प्रश्न हिरीरीने सोडवले. राजकारणात सक्रिय असतानाही त्यांची नाळ नेहमीच कोल्हापूरच्या सर्वसामान्य माणसाशी घट्ट जोडलेली राहिली.
सक्रिय राजकारणात असतानाच शिक्षणाशिवाय समाजाचा आणि बहुजन वर्गाचा खऱ्या अर्थाने विकास होऊ शकत नाही, हे त्यांनी जाणले. याच जाणिवेतून त्यांनी राजकारणापलीकडे जाऊन शैक्षणिक संकुलाची मुहूर्तमेढ कोल्हापूरच्या कसबा बावडा परिसरात रोवली. सुरुवातीला अभियांत्रिकी आणि त्यानंतर वैद्यकीय महाविद्यालय सुरू करून त्यांनी कोल्हापूरसह ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाची दारे खुली केली. आज कसबा बावडा येथील डी. वाय. पाटील वैद्यकीय महाविद्यालय आणि रुग्णालय संपूर्ण पश्चिम महाराष्ट्र तसेच कोकणातील हजारो गोरगरीब रुग्णांसाठी एक मोठा आधार बनले आहे. कोल्हापूरला शिक्षणाचे आणि आरोग्याचे महत्त्वाचे केंद्र बनवण्यात त्यांचे योगदान सर्वाधिक राहिले आहे.
कोल्हापुरात लावलेल्या या शैक्षणिक रोपट्याचे रूपांतर अल्पावधीतच एका विशाल वटवृक्षात झाले. त्यांच्या अथक परिश्रमातून डी. वाय. पाटील ग्रुपचा विस्तार पुणे, नवी मुंबई आणि देशभरात झाला. आज या समूहाच्या अंतर्गत शेकडो दर्जेदार शैक्षणिक संस्था आणि विद्यापीठे कार्यरत आहेत. नवी मुंबईत उभारलेले आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे डी. वाय. पाटील स्टेडियम हे त्यांच्या क्रीडा क्षेत्रावरील प्रेमाचे आणि कल्पकतेचे जिवंत उदाहरण आहे. शिक्षण, आरोग्य आणि क्रीडा क्षेत्रातील त्यांच्या या अजोड योगदानाची दखल घेत भारत सरकारने १९९१ मध्ये त्यांना पद्मश्री या प्रतिष्ठेच्या नागरी पुरस्काराने सन्मानित केले होते. त्यांच्या या व्यापक प्रशासकीय आणि सामाजिक अनुभवामुळेच केंद्र सरकारने त्यांना त्रिपुरा, बिहार आणि पुढे पश्चिम बंगाल या राज्यांचे राज्यपाल म्हणून नियुक्त केले होते. देशाच्या या सर्वोच्च घटनात्मक पदांवर पोहोचल्यानंतरही ते आपला मूळ गाव अंबप आणि कोल्हापूरला कधीही विसरले नाहीत.
डॉ. डी. वाय. पाटील यांच्या पश्चात काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते आणि आमदार सतेज ऊर्फ बंटी पाटील, शिक्षणतज्ज्ञ डॉ. संजय पाटील, विजय पाटील, डॉ. अजिंक्य पाटील ही मुले, तसेच सुप्रसिद्ध वैद्यकीय तज्ज्ञ डॉ. नंदिता पालशेतकर यांच्यासह कन्या आणि नातवंडे असा मोठा परिवार आहे. त्यांच्या निधनाचे वृत्त समजताच कोल्हापूर शहरासह जिल्ह्यातील अनेक व्यवहार स्वयंस्फूर्तीने बंद ठेवून नागरिकांनी उत्स्फूर्तपणे शोक व्यक्त केला. विविध राजकीय पक्षांचे नेते, शैक्षणिक संस्थांचे प्रतिनिधी, वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञ आणि सर्वसामान्य नागरिकांनी पाटील कुटुंबाचे सांत्वन केले आहे. एका महावृक्षाच्या कोसळण्याने कोल्हापूरच्या आणि महाराष्ट्राच्या सार्वजनिक जीवनात निर्माण झालेली पोकळी कधीही न भरून येणारी आहे. नव्या युगाचा नवा भारत परिवाराच्या वतीने या शिक्षणमहर्षीला भावपूर्ण श्रद्धांजली.
