वर्ल्ड वाइड वेबच्या योगदानाचं स्मरण ; माहिती,ज्ञान आणिसंवादाला जागतिक व्यासपीठ देणाऱ्या वेबचा नवा प्रवास
वर्ल्ड वाइड वेबच्या योगदानाचं स्मरण ; माहिती,ज्ञान आणि संवादाला जागतिक व्यासपीठ देणाऱ्या वेबचा नवा प्रवास
विशेष संपादकीय : एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क
वर्ल्ड वाइड वेब अर्थात डब्ल्यू-३ किंवा सर्वसामान्य भाषेत ज्याला वेब म्हटले जाते, त्याच्या जन्मदिनानिमित्त आजचा १ ऑगस्ट हा दिवस जगभरात मोठ्या उत्साहात साजरा केला जात आहे. जगभरातील लोक, अथांग माहिती, नाविन्यपूर्ण कल्पना आणि मानवी ज्ञानसंपत्ती यांना एकाच समान व्यासपीठावर आणून जोडणाऱ्या वेबच्या परिवर्तनकारी योगदानाचं स्मरण या विशेष दिवशी केले जाते. इंटरनेटच्या माध्यमातून जगभरातील हवी असलेली माहिती अवघ्या काही क्षणांत माणसाच्या बोटांच्या टोकावर उपलब्ध करून देणाऱ्या वेब ब्राउझिंगच्या सुविधेला हा दिवस समर्पित आहे. शिक्षण, संशोधन, व्यापार, परस्पर संवाद आणि दैनंदिन जीवनातील अनेकविध क्षेत्रांमध्ये वेबनं घडवून आणलेल्या अमुलाग्र आणि क्रांतिकारी बदलांची दखल या निमित्तानं घेतली जात आहे.
वर्ल्ड वाइड वेबची निर्मिती ब्रिटिश संगणक शास्त्रज्ञ सर टीम बर्नर्स-ली यांनी केली होती. सुरुवातीच्या काळात संशोधक आणि वैज्ञानिकांना आपापसांत माहिती सहजपणे आदानप्रदान करता यावी, या उद्देशानं या तंत्रज्ञानाची संकल्पना मांडण्यात आली होती. १९९२ च्या सुमारास या तंत्रज्ञानाचा विस्तार होत असतानाच, वर्ल्ड वाइड वेबवर पहिलं छायाचित्र अपलोड करण्यात आले होते. इंटरनेटवरील अथांग माहिती शोधण्याच्या प्रक्रियेसाठी वापरला जाणारा सर्फिंग हा लोकप्रिय शब्दही याच काळात अधिक प्रचलित झाला. मार्च १९९२ मध्ये आर्मोर पॉली या ग्रंथपालांनी मिनेसोटा विद्यापीठाच्या विल्सन ग्रंथालय बुलेटिनमध्ये सर्फिंग द इंटरनेट या शीर्षकाचा एक महत्त्वपूर्ण लेख लिहिला होता, ज्यातून या शब्दाला आणि संकल्पनेला मोठी प्रसिद्धी मिळाली.
तंत्रज्ञानाचा हा प्रवास पुढे अधिक वेगवान झाला. वर्ल्ड वाइड वेबचा पहिलावहिला ब्राउझर तयार झाल्यानंतर १९९३ मध्ये तो सर्वांसाठी विनामूल्य उपलब्ध करून देण्यात आला. त्याच वर्षी बाजारात आलेल्या मोझॅक ब्राउझरनं इंटरनेटच्या वापरात एक मोठा आणि क्रांतिकारी बदल घडवून आणला, ज्यामुळे साधारण माणसापर्यंत संकेतस्थळ पोहोचणे सुलभ झाले. या सुविधेमुळे इंटरनेट केवळ तज्ज्ञांपुरતું मर्यादित न राहता सर्वसामान्यांच्या घरापर्यंत आणि कार्यालयापर्यंत पोहोचू शकले. या महत्त्वपूर्ण घडामोडींनंतर जानेवारी १९९४ मध्ये याहू डिरेक्टरीची सुरुवात झाली, तर १९९५ मध्ये याहू शोधयंत्र अधिकृतपणे अस्तित्वात आले. या नवनवीन घडामोडींमुळे इंटरनेटवरील माहिती शोधणे पूर्वीपेक्षा अधिक सुलभ आणि वेगवान झाले, ज्याने अंकीय युगाच्या अथांग विस्ताराला प्रचंड मोठी चालना दिली.
आजच्या घडीला मानवी जीवनाचा प्रत्येक पैलू वर्ल्ड वाइड वेबशिवाय अपूर्ण वाटू लागतो. सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत माणसाच्या प्रत्येक कृतीत वेबचा प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष सहभाग असतो. अंकीय बँकिंग, युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस म्हणजेच यूपीआयच्या माध्यमातून होणारे सेकंदातील आर्थिक व्यवहार, ऑनलाईन खरेदी-विक्रीची अथांग बाजारपेठ, सरकारी योजनांची माहिती देणारी आणि अर्जांची सोय करणारी ई-गव्हर्नन्स संकेतस्थळे यांमुळे नागरिकांचे जीवन अत्यंत सुकर झाले आहे. दूरस्थ शिक्षण, ऑनलाईन वर्ग, आरोग्य क्षेत्रातील टेलिमेडिसिन सेवा आणि घरबसल्या मिळणारी मनोरंजनाची साधने यामुळे संपूर्ण जग एका क्लिकवर आले आहे. एकेकाळी पारंपारिक कागदपत्रांमध्ये आणि रांगेत उभे राहून पार पाडली जाणारी कामे आज केवळ एका वेब ब्राउझर किंवा संकेतस्थळाच्या माध्यमातून घरबसल्या सहज होत आहेत, ज्याने मानवी वेळेची आणि श्रमाची मोठी बचत केली आहे.
दोन दशकांपूर्वीचा स्थिर माहितीचा वेब आणि आजचा परस्परसंवादी सोशल वेब यात मोठा बदल झाला आहे. सुरुवातीला केवळ माहिती वाचण्याचे साधन असलेले वेब आज कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्लाउड कॉम्प्युटिंग आणि हाय-स्पीड फायबर ऑप्टिक इंटरनेटच्या जोरावर एका नवीन पर्वात प्रवेश करत आहे. वेबचा हा नवा प्रवास केवळ माहितीच्या देवाणघेवाणीपुरता मर्यादित नसून तो मानवी बुद्धिमत्ता आणि तंत्रज्ञानाच्या मिलाफाचा नवा अध्याय लिहीत आहे. आभासी वास्तव, प्रगत वास्तव आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाच्या आगमनाने वेबचे स्वरूप अधिक सुरक्षित, प्रगत आणि सर्वसमावेशक होत आहे. आज वर्ल्ड वाइड वेब हे आधुनिक जगाच्या माहिती, संवाद आणि ज्ञानव्यवस्थेचा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि अपरिहार्य असा आधारस्तंभ बनला असून, भविष्यातील जागतिक विकासाचा आणि अंकीय क्रांतीचा पाया याच व्यासपीठावर रचला जात आहे.
