महागाईचा दणका : देशात स्मार्टफोनच्या विक्रीत तब्बल २० टक्क्यांची मोठी घसरण घसरण

महागाईचा दणका : देशात स्मार्टफोनच्या विक्रीत तब्बल २० टक्क्यांची मोठी घसरण घसरण ; बजेट फोनची मागणी घटली, सॅमसंग पुन्हा नंबर वन

​नवी दिल्ली : एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क

जागतिक पातळीवर मेमरी चिप्ससह प्रमुख सुट्या भागांच्या किमतीत झालेल्या अनपेक्षित वाढीमुळे भारतीय स्मार्टफोन बाजारपेठेला जबर धक्का बसला आहे. चालू वर्षाच्या तिसऱ्या तिमाहीत (जुलै ते सप्टेंबर) देशातील स्मार्टफोन विक्रीत वार्षिक आधारावर तब्बल २० टक्क्यांची मोठी घसरण नोंदवली गेली असून, ही घसरण गेल्या एका दशकातील सर्वात नीचांकी पातळी ठरली आहे. तंत्रज्ञान बाजारपेठेचा सखोल अभ्यास करणाऱ्या ‘काउंटरपॉईंट रिसर्च’ या नामांकित संस्थेच्या ताज्या अहवालातून ही धक्कादायक आकडेवारी समोर आली आहे. संपूर्ण बाजारपेठ मंदीच्या छायेत असताना, दक्षिण कोरियन तंत्रज्ञान क्षेत्रातील मातब्बर कंपनी सॅमसंगने १७ टक्के बाजारातील वाटा मिळवत तब्बल नऊ तिमाहींनंतर पुन्हा एकदा देशात पहिले स्थान पटकावले आहे.  

​काउंटरपॉईंट रिसर्चचे संशोधन संचालक तरुण पाठक यांनी बाजारातील परिस्थितीचा वेध घेताना स्पष्ट केले आहे की, उत्पादन घटकांच्या वाढत्या किमतींमुळे हँडसेट महाग झाले आहेत. यामुळे ग्राहकांच्या खरेदी क्षमतेवर थेट मर्यादा आल्या असून, चालू वर्ष २०२६ मध्ये भारतीय स्मार्टफोन बाजारात एकूण १३ टक्क्यांचे आकुंचन येण्याची भीती वर्तवली जात आहे. दरवर्षी सणासुदीच्या काळात, विशेषतः दसरा आणि दिवाळीच्या तोंडावर बाजारपेठेत मोठ्या प्रमाणावर विक्री होते. मात्र यंदा किमतीच्या दबावामुळे सामान्य ग्राहक जुना फोन बदलून नवीन फोन घेण्याचा निर्णय पुढे ढकलत असल्याचे चित्र आहे. ग्राहकांची ही सुस्त पावले ओळखून उत्पादक कंपन्यांनीही यंदा दुकानांमध्ये अतिरिक्त साठा पाठवणे टाळले असून, नफा टिकवून ठेवण्यासाठी मर्यादित माल वितरणावर भर दिला आहे.  

​या महागाईचा सर्वाधिक फटका मध्यम आणि सामान्य वर्गाच्या पसंतीस उतरणाऱ्या बजेट स्मार्टफोनना बसला आहे. संस्थेचे संशोधन विश्लेषक शुभाष सिंह यांच्या निरीक्षणानुसार, भारतीय बाजारपेठेचा खरा पाया मानल्या जाणाऱ्या १५ हजार रुपयांपेक्षा कमी किमतीच्या श्रेणीतील उत्पादनांचा खर्च वाढल्यामुळे कंपन्यांना या मॉडेल्सच्या किमती वाढवणे भाग पडले. परिणामी हे फोन उच्च किमतीच्या श्रेणीत ढकलले गेले. यामुळे २० हजार रुपयांपेक्षा कमी किमतीच्या स्मार्टफोनच्या विक्रीत तब्बल ४७ टक्क्यांची प्रचंड घट झाली असून, अनेक लोकप्रिय ब्रँड्सच्या विक्रीचे गणित पार कोलमडले आहे.  

​एकीकडे सर्वसामान्य वर्गाचे बजेट फोन विक्रीत पिछाडीवर गेले असताना, दुसरीकडे भारतीय ग्राहकांमध्ये महागड्या आणि ‘प्रीमियम’ उपकरणांची आवड मात्र वेगाने वाढत असल्याचा अनोखा विरोधाभास पाहायला मिळत आहे. काउंटरपॉईंटच्या अहवालानुसार, ॲपलच्या नवीन आयफोन १८ प्रो मालिकेने देशात अत्यंत दमदार सुरुवात केली आहे. आधीच्या आयफोन १७ प्रो मालिकेच्या तुलनेत यंदा सुरुवातीच्या विक्रीत जवळपास २० टक्क्यांची भरघोस वाढ झाली आहे. सुट्या भागांच्या दरवाढीमुळे ॲपललाही आपल्या किमतींमध्ये बदल करावे लागले असले, तरी प्रगत तंत्रज्ञान आणि दर्जाच्या जोरावर उच्चभ्रू वर्गातील मागणी अजिबात ओसरलेली नाही. याशिवाय, ॲपलच्या पहिल्यावहिल्या फोल्डेबल स्मार्टफोनच्या विक्रीला मुंबईसह देशभरातील प्रमुख दालनांत सुरुवात होताच ग्राहकांनी मोठी गर्दी केली आहे.  

​जागतिक स्तरावर सेमीकंडक्टर आणि मेमरी चिपच्या पुरवठ्यावर आलेला ताण संपूर्ण तंत्रज्ञान उद्योगाला पुनर्विचार करायला लावत आहे. एका बाजूला सामान्य खरेदीदारांनी नाहक खर्च टाळत जुना फोनच वापरणे पसंत केले आहे, तर दुसऱ्या बाजूला प्रीमियम आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित अत्याधुनिक फोनकडे आर्थिकदृष्ट्या सक्षम ग्राहकांची पावले वळत आहेत. त्यामुळे आगामी काळात कंपन्यांना आपल्या किंमत धोरणात आणि उत्पादनांच्या रचनेत मोठे बदल करावे लागतील, असा अंदाज तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.